Poèt-la di sa é i ni rézon.
Nou pé di pipis ankò : FOUT FANM AN-NOU FÒ FOUT !
Wi i i , Pas fanm an-nou sé fanm a diaspora Gwadloup,
Ki sanblé tout oliwon la tè.
Sé fanm listwa kolonyal ba-y pòté onlo chaj toubòlman.
Prèmyé koté yo ka ranmasé chaj-la, sé andidan planché a-yo.
La konsa, sé yo ki ka koupé , sé yo ki ka haché.
Sa ki ni nonm a koté a-yo ka konté èvè nonm a-yo
Sa ki pa ni, ka konté asi yo menm a-yo, tousèl a-yo .
Men, kèlanswa, yo ka woulé, èvè tout kè a-yo.
É prèmyé rèkonésans pou nou tini, sé sa fanm fè andidan kaz a-yo. Sé fanm ki rété an nwèsè, pon moun pa konnèt-yo , non a-yo paka sonné pon koté ; men yo woulé. Yo fè istwa a péyi-la osi.
Men, fanm an-nou pa yenki rèté fèmé an kaz hon !
Apa yenki an kaz a-yo , alantou a fanmi a-yo é zanfan a-yo, yo woulé. Apa yenki la, yo ka kontinyé woulé.
Lè nou ka pran tan gadé, ki listaw a Litérati, ki listwa a Lakilti, ki listwa a Artis, ki listwa a la Syans é ta Lédikasyon, ou ka vwè Fanm an-nou pòté mannèv toubònman.
Séla ki pi fò la ankò, sé séla ki koumansé woulé an politik, avan menm yo té mété non a-yo asi pon papyé a politik.
A pa pousa yo jenné-yo pou yo té plasé lidé a-yo.
É dèpi yo té pé rantré an politik menm, yo yenki pran douvan.
Fò pa nou jan oubliyé, té ni on chay fanm adan tout kaskòd a politik isidan.
Men sé adan la kilti yo woulé plis. Si nou ka gadé ka ki pasé toupré nou, Nou pé di :
Prèmyé moun ki fè dansé Gwoka monté asi podyòm, sé Fanm.
Non a fanm rété, adan moun ki fè enpé sanblé kiltirèl viv.
Fanm lésé liv pou di nou, pa krenn voyé lang Gwadloup an-nou monté pli ho ankò.
Fanm an-nou ka makè. Yo konnèt maké pou oliwon la tè yo di yo :
Zò bon menm !
Nou ni Fanm solid ka woulé andidan larèl a sinéma, andidan larèl a mizik.
Non a-yo ka sonné tout oliwon la tè.
Asiré pa pétèt, sé tout goumé Fanm an-nou goumé èvè fwa é détewminasyon, ki détenn asi- nou jòdi-la.
Menm si ni chimen pou nou janbé toujou, men nou savé nou sé fanm kon fanm é nonm toupatou. Nou sé moun !
Nou ka rikonnèt tini on chenn ki ka liyanné-nou èvè Fanm-an-nou ki ja pati monté an filao. Nou ka mandé-yo kontinyé kléré chimen an-nou.
Nou ka rikonnèt jan yo aprann-nou gadé lavi, san bésé tèt.
Nou ka konté toujou asi sa ki la, pou yo kontinyé rédé-nou lévé tèt an-nou pi ho ankò, pou nou gadé lavi an mitan zyé.
Gras a-yo, gras a konba a-yo , ki nou sé Nonm, ki nou sé Fanm, nou pé pa bat dèyè ankò.
Fanm an-nou, kontinyé fè-nou vòltijé !
Fanm an-nou , kontinyé fè Péyi an-nou pran lavòl !
(On Pawòl pou livré a Mouvman Kiltirèl Akiyo , 45 lanné, Larèl Mètfédanm, Mas 2023. )